Specyfika europejskich uwarunkowań ochrony dóbr kultury w kontekście Polonii niemieckiej

Maria Kalczyńska

Abstrakt


W Europie i w Polsce obowiązują liczne ustawy regulujące kwestię przepisów ochrony kultury narodowej, w tym powstałej w diasporze. Polonika są trwałym źródłem wiedzy o dokonaniach naszych rodaków rozproszonych po świecie. Powinny być chronione i jako nośniki społecznej komunikacji, i relacji międzynarodowych. Wymagają, w związku z tym, stałego oglądu badawczego ze strony nauki oraz instytucji państwowych.

Polonika, zwłaszcza te o znaczeniu historycznym, powinny być traktowane jako szczególna wartość, nie tylko z racji ważności dokumentarnej, ale przede wszystkim wartości ponadczasowej, składowego elementu dziedzictwa kulturowego i intelektualnego narodu.

Poza krajem działa wiele placówek, które zajmują się statutowo m.in. dokumentowaniem produkcji polonijnej. Prace w tym kierunku prowadzone są m.in. w instytucjach kultury polskiej w Nowym Jorku, Paryżu, Londynie, Rzymie, Rapperswilu, Solurze i innych miastach. Rola konsolidacyjna Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie, zrzeszająca wymienione polonijne instytucje kultury emigracyjnej, ma wymiar misyjny i ponadczasowy.

Jednakże nie istnieje jeszcze odpowiednie zrozumienie dla specyfiki ochrony poloników niemieckich, ważnego ogniwa w łańcuchu całego dorobku kulturowego Polski w ogóle. Nie ma odpowiedniego archiwum czy biblioteki zajmującej się tą tematyką. Zbiory poloników niemieckich są rozproszone w wielu instytucjach i miejscach, co utrudnia dostęp badaczom.

W 2012 r., pomimo apeli środowisk polonijnych i emigracyjnych, polonofili niemieckich i innych, został zamknięty w Państwowym Instytucie Naukowym — Instytutu Śląskiego (PIN-IŚ) w Opolu, Gabinet Książki i Prasy Polskiej w Niemczech. Zbiory tam gromadzone, przez wielu pasjonatów i sympatyków tematyki, zostały już częściowo rozproszone, co nie rokuje dobrze dla rozwoju idei ochrony poloników niemieckich. Kolekcja ta miała wymiar unikatowy, podlegać powinna szczególnej ochronie oraz popularyzacji. Na jej zawartość składały się m.in. zbiory prywatne, oddane do użytkowania publicznego, zbiory pochodzące z darów instytucjonlanych, wymiany, likwidowanych bibliotek polonijnych i inne. . Osoby i instytucje, przekazując spuściznę polonijną do PIN-IŚ, ufały, że zbiory znajdą tu odpowiednie schronienie i zabezpieczenie, staną się obiektem badań naukowych, a to przyczyni się do ich należytej popularyzacji.


Słowa kluczowe


dziedzictwo kulturowe; ochrona; uwarunkowania prawne; polonika zagraniczne; polonika niemieckie; instytucje kultury polonijnej

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Apel o pomoc w gromadzeniu poloników. W: Biblioteka Narodowa [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/2RtaVg.

BILIKIEWICZ-BLANC, D. Polonika zagraniczne w polskiej bibliografii narodowej. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2007. ISBN 978-83-7009-511-6.

DETYNA, T., KISIELEWICZ, D. (red.). Wkład Polek na emigracji w rozwój kultury i nauki polskiej. Materiały z sesji naukowej odbytej w Opolu 19–20 listopada 2004 roku. Opole: Wydaw. Instytut Śląski, 2004. ISBN 83-88672-57-6.

Fundacja Rzymska im. Margrabiny J. Z. Umiastowskiej. W: MAB 2010 [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/jwBPJg.

Gabinet Książki i Prasy Polskiej w Niemczech [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: www.polonika.opole.pl.

HOWORKA, B. Prawo autorskie w pracy bibliotekarza. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 2012. ISBN 978-83-61464-73-0.

KALCZYŃSKA, M. Refleksje z pobytu na stypendium naukowym w Bibliotece Polskiej

w Paryżu. Biuletyn EBIB [on-line]. 2009, nr 5 (105). [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/o7Q0DL.

KALCZYŃSKA, M., PASZEK, L. (oprac.). Niemieckie polonica prasowe (ostatnie dwudziestolecie XX wieku). Opole: Państwowy Instytut Naukowy — Instytut Śląski, 2004. ISBN 83-7126-183-7.

KALCZYŃSKA, M., SIERADZKA, D. (red.). Biblioteki polskie za granicą. Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, 2007. ISBN 978-83-226-1661-1.

KALCZYŃSKA, M., SIERADZKA, D., MAŁECKI, Z. (red.). Kultura książki i prasy polonijnej: dziedzictwo narodowe i światowe. Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, 2009. ISBN 978-83-226-1824-0.

Komisje międzywydziałowe PAU o charakterze interdyscyplinarnym. W: Polska Akademia Umiejętności [on-line]. [Dostęp 01.03.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/a1K8Nt.

Konferencja naukowa pt. „Polonica bliżej kraju” — Warszawa, 25 października 2012.

W: Instytut Pamięci Narodowej [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/K0bTxe.

Konwencja o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego wraz z regulaminem wykonawczym [...]. Dz.U. z 1957 r., nr 46, poz. 212. W: ISAP — Internetowy System aktów prawnych [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/zZOEeh.

Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://hop.bibliotekarz.com/5l.

KOWALSKA, S. Akty normatywne dotyczące bibliotek w prawie polskim, unijnym

i międzynarodowym. Poznań; Kalisz: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Pedagogiczno-Artystyczny, 2009. ISBN 978-83-62135-30-1.

LANKOSZ, K., GŁUSZYŃSKA, I. Międzynarodowe stosunki kulturalne. Bielsko-Biała: Wyższa Szkoła Administracji, cop. 2007. ISBN 83-60430-06-3.

MILEWSKI, S. 25 lat działalności Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie 1979–2004. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2006. ISBN 83-89115-61-1.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://www.mkidn.gov.pl.

Polonica Zagraniczne. W: Biblioteka Narodowa [on-line]. [Dostęp 15.07.2013]. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/JOoF2Q.

Statut BN. W: Biblioteka Narodowa [on-line]. [Dostęp 15.07.2013. Dostępny w World Wide Web: http://goo.gl/F9DilJ.